Ile słów powinien mówić dwulatek?
Każdy rodzic chce wspierać rozwój mowy dziecka – pytanie jak?
Większość specjalistów przyjmuje, że około 2. roku życia dziecko używa aktywnie 200 słów i zaczyna łączyć je w proste zdania. Tutaj często rodzice zastanawiają się, co policzyć jako słowo, a co nie. Wszystko wyjaśnię.
Pamiętam, jak sama zaczęłam zastanawiać się, czy moje dziecko mówi tyle, ile powinno. Każde nowe słowo cieszyło, ale jednocześnie pojawiały się pytania: czy rozwija się prawidłowo? Czy jest się czym martwić? Zaczęłam szukać odpowiedzi w publikacjach naukowych i zaleceniach logopedów. W tym artykule zebrałam najważniejsze informacje w jednym miejscu, aby ułatwić to także innym rodzicom.
Prosto i na temat powiem, Ci jak warto wspierać rozwój mowy dziecka i kiedy warto udać się do logopedy.
Wszystkie informacje w tym artykule oparłam na publikacjach naukowych i zaleceniach specjalistów. Na końcu znajdziesz pełną listę źródeł, jeśli chcesz zgłębić temat.
Ile słów powinno mówić dziecko? Normy rozwoju mowy od 12 do 36 miesiąca życia
| Wiek dziecka | Średnia liczba słów | Co zwykle potrafi dziecko |
|---|---|---|
| 12 miesięcy | ≥ 1 słowo | Mówi pierwsze świadome słowo (np. „mama”, „tata”, „am”). |
| 15 miesięcy | około 10 słów | Nazywa znane osoby i przedmioty oraz rozumie coraz więcej poleceń. |
| 18 miesięcy | około 100 słów | Aktywnie poszerza słownictwo i coraz częściej próbuje powtarzać nowe wyrazy. |
| 24 miesiące | około 200 słów | Łączy dwa słowa w proste zdania, np. „mama da”, „pies śpi”. |
| 30 miesięcy | około 500 słów | Tworzy coraz dłuższe wypowiedzi i zadaje pierwsze pytania. |
| 36 miesięcy | około 600 słów | Prowadzi krótką rozmowę, opowiada o wydarzeniach i buduje kilkuwyrazowe zdania. |
💚 Nie porównuj swojego dziecka z dziećmi znajomych.
Jedno dziecko może znać 100 słów, a drugie 250 i oboje rozwijają się prawidłowo. Znacznie ważniejsze od samej liczby słów jest to, czy z miesiąca na miesiąc dziecko robi postępy, rozumie coraz więcej i chętnie próbuje się komunikować.
Jako mama wiem, jak łatwo zacząć się martwić, gdy usłyszymy, że dziecko znajomych mówi już więcej.
Sama przechodziłam przez takie porównania. Dlatego przygotowałam ten artykuł na podstawie badań naukowych, żeby zamiast przypadkowych opinii mieć rzetelny punkt odniesienia.
Co traktowane jest jako słowo?
To pytanie zadaje sobie wielu rodziców. Jeśli Twoje dziecko mówi „hau” zamiast „pies” albo „oć” zamiast „chodź”, możesz zastanawiać się, czy takie wyrazy w ogóle się liczą. Tak – dla logopedów są to pełnoprawne słowa, jeśli dziecko używa ich świadomie i zawsze w tym samym znaczeniu.
Do około 2. roku życia zupełnie naturalne jest, że dziecko posługuje się wyrazami dźwiękonaśladowczymi lub wypowiada jedynie fragment wyrazu. To ważny etap rozwoju mowy i nie oznacza, że dziecko mówi „nieprawidłowo”.
| Dziecko mówi | Ma na myśli |
|---|---|
| mama | mama |
| tata / dada | tata |
| hau | pies |
| miau | kot |
| am | jedzenie |
| bum | coś spadło |
| oć | chodź |
| lolot | samolot |
| ka | gruszka |
💚 Nie poprawiaj na siłę każdego wyrazu
Zamiast mówić: „Nie mówi się hau, tylko pies”, lepiej odpowiedzieć: „Tak, to pies. Pies robi hau hau.” W ten sposób pokazujesz dziecku prawidłowy wzorzec, jednocześnie doceniając jego próbę komunikacji.
Jak liczyć słowa dziecka?
Jedna sylaba może oznaczać kilka różnych słów
To, że dziecko wypowiada tylko jedną sylabę, nie oznacza, że zna tylko jedno słowo.
Przykładowo maluch może mówić „ka”, mając na myśli:
- 🦆 kaczkę,
- 🥣 kaszkę,
- 🚗 karetkę.
Dla dorosłego wszystkie te wypowiedzi brzmią identycznie, ale dziecko świadomie używa ich w różnych sytuacjach i nadaje im różne znaczenia. Dlatego logopedzi liczą je jako trzy różne słowa.
Najważniejsze jest nie to, czy dziecko wypowiada wyraz idealnie, ale czy potrafi połączyć dźwięk z konkretnym przedmiotem, osobą lub czynnością i używa go zawsze w tym samym znaczeniu. [2]
💡 Własne wersje słów? Bez obaw!
Dzieci najczęściej skracają wyrazy do sylaby, którą najłatwiej usłyszeć i wymówić. Dlatego „lolot” zamiast „samolot” czy „oć” zamiast „chodź” są całkowicie naturalnym etapem rozwoju mowy.
Czy moje dziecko rozwija się prawidłowo?
Normy językowe: 18 – 24 miesiące
- zasób słów: 50-150 (50 centyl) [3]
- nazywa przedmioty w swoim najbliższym otoczeniu
- stosuje przynajmniej dwa przyimki, najczęściej: “w”, “na”, “pod”
- posługuje się prostymi zdaniami złożonymi z dwóch słów, np. “tu jest”, “mamo, chodź”
- mniej więcej ⅔ z tego, co mówi dziecko, powinno być zrozumiałe dla dorosłych
- rytm mowy i płynność są najczęściej jeszcze słabe
- nie kontroluje dobrze głośności i tonacji głosu
- stosuje dwa zaimki osobowe, najczęściej: “ja” i “ty”, ale jeszcze się myli
- prawidłowo reaguje na polecenia typu: “pokaż, gdzie są Twoje uszy” [1,2]
Normy językowe: 2 – 3 lata
- zasób słów: 150-600 (50 centyl) [3]
- zaczyna używać przede wszystkim czasowników, a nie rzeczowników
- poprawnie posługuje się zaimkami: “ja” i “ty”
- zaczyna używać liczby mnogiej i czasu przeszłego
- stosuje przynajmniej trzy przyimki, najczęściej: “w”, “na”, “pod”
- układa zdania z trzech wyrazów
- około 9/10 z tego, co mówi dziecko, jest zrozumiałe dla dorosłych
- rozumie proste pytania dotyczące jego otoczenia i aktywności
- dostrzega związki przyczynowo-skutkowe
- rozumie złożone pytania typu: “co trzeba zrobić, gdy jest się głodnym?”
- odpowiada na pytania o swoje imię, wiek i płeć
- nawet gdy rozumie pytanie, nie zawsze potrafi na nie odpowiedzieć [1,2]
Jak dziecko uczy się słów?
Przeprowadzono wiele badań naukowych, szukając mechanizmów, które działają podczas nauki pierwszych słów przez dziecko. Obserwacje i eksperymenty często różnią się od siebie, ale prowadzą także do wspólnych wniosków.
Podstawą jest po prostu mówić do dziecka, opisywać, nazywać, pokazywać. To takie banalne, ale czasami wydaje nam się, że małe dziecko i tak nie zrozumie i rozmawiamy głównie z dorosłymi. Poniżej znajdziesz najefektywniejsze mechanizmy, poprzez które możesz wspierać rozwój mowy.
Metody nauki słów
- narracja życia codziennego – opowiadaj o tym, co robisz, co robi dziecko
- powtarzanie – czy zapamiętasz nowe słowo, gdy usłyszysz je tylko raz? Raczej nie. Podobnie jest z dziećmi – powtórki utrwalają nowe słowa.
- wskazywanie i nazywanie – pokaż palcem przedmiot/obrazek i nazwij go
- wyrazy dźwiękonaśladowcze – dzieci często naśladują dźwięki, ponieważ są to najczęściej powtórzenia i pojedyncze sylaby
- pauza – szansa dla dziecka, by samo powiedziało dane słowo. Czytając
- język migowy w połączeniu z mową – machanie i mówienie “pa pa” można rozszerzyć o więcej ciekawych znaków migowych
- śpiewny ton głosu – dzieci uwielbiają piosenki, ale nawet podczas czytania książki możesz wypowiadać śpiewnie słowa
- upraszczanie – nie stosuj infantylnych zamienników słów, ale dostosuj trudność słów do poziomu rozwoju dziecka
- konkretne strategie czytania książek – to temat na osobny wpis
- wymiana zabawek – dziecko będzie odczuwało potrzebę komunikacji, żeby zasygnalizować Ci chęć zabawy czymś, co zostało schowane
- pokazywanie blisko twarzy – mówiąc “długopis”, przybliż go do swojej twarzy; dziecko będzie widzieć równocześnie przedmiot i Twoje usta
- brak czytania w myślach – nie zgaduj, czego Twoje dziecko chce, jeżeli potrafi już wymówić dane słowo
- naśladowanie – pokazywanie zwierzątek, czynności
Książki do nauki mówienia
Każda książka będzie świetnym wyborem dla małego dziecka, jeżeli znamy odpowiednie strategie czytania książek i potrafimy kreatywnie zabawić dziecko. Jednak, aby sobie trochę pomóc w trudzie rodzicielstwa, warto zdecydować się na książki, które zostały zaprojektowane specjalnie z myślą o nauce mowy.
Jaka książka najlepsza do nauki mowy
Jeżeli Twoje roczne dziecko samo z siebie sięga po książki i potrafi się na chwilę skupić, masz ogromne szczęście i jesteś w mniejszości rodziców. Najczęściej dzieci, które świeżo nauczyły się chodzić, wolą aktywnie spędzać czas i latać tam i z powrotem, a nad lekturą zatrzymają się ewentualnie, żeby ją ugryźć.
Jak czytać rocznemu dziecku?
Wybierz książkę, która zainteresuje Twoje dziecko, kierując się kilkoma wskazówkami:
- białe tło – dzieciom łatwiej dostrzec obrazki na białym tle
- realistyczne ilustracje – wydaje się to sprzeczne z intuicją, ale dla rocznego dziecka wszystko jest nowe i najbardziej interesuje go właśnie rzeczywistość
- powtarzające się ilustracje – dzieci uczą się przede wszystkim poprzez powtórzenia, więc łatwiej będzie zastosować Ci skuteczne strategie czytania książek, jeżeli postaci będą powtarzać się przez całą książkę
- wyrazy dźwiękonaśladowcze – każdy maluch je uwielbia; zacznij od książek o zwierzętach lub innych obiektach wydających ciekawe dźwięki
- przyjazna tematyka – wybierz to, czym dziecko się właśnie interesuje: zwierzęta, dinozaury, jedzenie, a może pojazdy?
- brak konkretnej historii – dziecko na początku przygody z literaturą nie lubi słuchać długich opowiadań, a nawet jedno zdanie na stronę to często za dużo. Postaw na książki bez treści i samodzielnie opowiadaj, co widzisz.
Książki wspomagające naukę mowy
Nie musisz już dłużej szukać, ponieważ jest seria książek, która spełnia wszystkie te kryteria. “W kółko to samo” to angażujące książki dla najmłodszych dzieci, które przecież uwielbiają zapętlone treści. Estetyczne ilustracje zachęcają do oglądania, białe tło ułatwia rozpoznawanie obrazków, a dziecko chętnie wyszukuje wybrany przez siebie obiekt na kolejnych stronach.
W środku książki znajdziesz dużo strategii, jak ją czytać. Nie jest to pozycja tylko dla najmłodszych. Z powodzeniem dopasujesz sposób czytania do wieku dziecka, tak by mogła rosnąć razem z nim.
W książce “W kółko to samo: WIEŚ” zamieszczone zostały ilustracje zwierząt na wsi. Na każdej kolejnej stronie znajdują się te same ilustracje, ale w innej konfiguracji i innym rozmiarze. Przypomina to trochę popularną grę “Dobble”.
Dlaczego “W kółko to samo” jest skuteczne?
Podczas czytania książki stosujemy mnóstwo metod nauki mówienia równocześnie. Dziecko słyszy w kółko jedno słowo, próbuje je odnaleźć na rozkładówce, uczy się pokazywania, a my co jakiś czas robimy pauzy, aby dać szansę na samodzielne powtarzanie słów.
Strategia czytania książki
Przykład czytania dla najmłodszych dzieci:
- Wybieramy jedno zwierzątko i mówimy “Pies – pies robi hau hau”
- Szukamy na rozkładówce psa i pokazujemy na niego
- Na następnej stronie pies jest już w innym miejscu i innych rozmiarów, więc trzeba go poszukać. Pytamy: “Gdzie jest pies?”
- Pokazujemy na psa, mówiąc: “Tu jest pies! Hau, hau!”
- Szukamy kolejnego psa… “O! Hau, hau! Tu schował się pies”
- “Gdzie tym razem jest pies? Widzisz gdzieś hau, hau?”
- “Tutaj schował się pies. Hau, hau! Ale ten pies głośno szczeka!”
- itd.
W następnej kolejności szukamy kotka, krowy, czy konia. Wszystkie zwierzęta w książce mają przypisane swoje dźwięki. W celu zwiększenia poziomu trudności szukamy na przykład krowy, kaczki i gęsi na raz. Starsze dzieci prosimy o znalezienie wszystkich zwierząt w łatki lub wszystkich zwierząt, które mają skrzydła.
Sposobów na zabawę z tą książką mnóstwo – za każdym razem można czytać ją inaczej. Możesz dać ponieść się wodzy fantazji lub skorzystać z gotowych strategii – ZOBACZ FILM.
Czy moje dziecko za mało mówi
Bardzo ważne jest śledzenie rozwoju dziecka. Oczywiście nie powinno być ono okraszone stresem i ciągłym zamartwianiem się, że maluch rozwija się niezgodnie z normami. Jednak warto z rozsądkiem śledzić postępy naszych pociech, żeby odpowiednio wcześnie zareagować.
Powody do obaw
Oczywiście normy i przeciętny zasób słów to tylko uśrednione dane. Nie należy się martwić, jeżeli dziecko mówi 20 zamiast 50 słów. Jednak normy są po to, żeby rodzice mogli sprawnie zareagować na wypadek poważnych odstępstw i pomóc maluchowi. Poniżej znajdziesz kilka powodów, które powinny zachęcić Cię do udania się po poradę do specjalisty [1].
- Rozumienie prostych słów – jeżeli Twoje dziecko nie rozumie słów typu “pa-pa”, czy “nie” w wieku 15 miesięcy
- Zasób słów – jeżeli Twoje dziecko nie wymawia prostych, pojedynczych słów w wieku 18 miesięcy
- Stosowanie się do poleceń – jeżeli Twoje dziecko nie rozumie prostych poleceń typu “Chodź do mnie” w wieku 21 miesięcy
- Bełkotanie – jeżeli Twoje dziecko posługuje się głównie “beblaniem” w wieku 2 lat
- Części ciała – jeżeli Twoje dziecko nie potrafi wskazywać części ciała w wieku 2 lat
- Proste zdania – jeżeli Twoje dziecko nie stosuje zdań składających się z dwóch słów w wieku 2 lat